Pisałam ostatnio że znajomym z którym wspominałam podróże kolejowe. Mam ich na swoim koncie tak wiele, że nie wiem, czy wystarczy mi miejsca, by je wszystkie opisać!
Wracając jednak do naszych opowieści, wspominaliśmy początki naszych podróży polską koleją. Kiedy przeprowadziłam się do Warszawy, kolejowe standardy były nieco inne niż dziś, ale mam wrażenie, że zmienili się również sami ludzie. Wydawali się bardziej pomocni, serdeczni i życzliwi.
W każdym razie doskonale pamiętam czasy, kiedy samo wsiadanie do pociągu było nie lada sztuką. Trzeba było jeszcze umiejętnie dostać się do odpowiedniego wagonu, bo przecież kiedyś nie było miejscówek. Liczyło się to, co żartobliwie nazywano „kulturalnym dopchaniem”. Kto miał szczęście, stawał się posiadaczem miejsca siedzącego, a komu się nie udało, pozostawało miejsce na korytarzu.
Pamiętam jednak, że każda taka podróż niosła ze sobą jakąś historię. Czasem pozostawało po niej miłe wspomnienie, czasem nowa znajomość, a niekiedy nawet kontakt czy adres e-mail, który pozwalał podtrzymać znajomość już po dotarciu do celu.
Wracając do początku tej historii, wspominałam, że w moim pociągu często podróżowali żołnierze. A on na to, że właśnie w tamtych latach służył w wojsku i jeździł na Pomorze, więc całkiem możliwe, że gdzieś na siebie trafiliśmy. No cóż, życie pisze naprawdę różne scenariusze!
Pamiętam siebie z tamtych czasów i to, ile było we mnie radości, spontaniczności i otwartości na niespodziewane sytuacje. A że mam szczególny talent do przyciągania takich przygód, musicie wiedzieć! Nieraz, zupełnie przypadkiem, spędzałam całą noc w przedziale z wojskowymi, pijąc wódkę albo grając w karty. Rany, do dziś się zastanawiam, jak to możliwe, że nigdy nic mi się nie stało. Chyba naprawdę ktoś nade mną czuwał! A ileż to razy stałam na korytarzu, śmiejąc się i rozmawiając z tym czy innym żołnierzem.
Cholera, kiedy teraz o tym myślę, dociera do mnie, ile było w tym wszystkim beztroski i poczucia wolności. Nie wiem, czy to właściwe określenie, ale właśnie tak to dziś czuję. Te historie mają w sobie coś wyjątkowego. Kiedy wracam do nich myślami, robi mi się ciepło na sercu. To były chwile, które na zawsze zostały gdzieś we mnie — pełne spontaniczności, śmiechu i nieprzewidywalności.
A kiedy porównuję tamte podróże z tymi dzisiejszymi, mam wrażenie, że dzieli je nie tylko blisko dwadzieścia lat, ale wręcz przepaść pokoleniowa. Nie wiem, co się stało i kiedy to wszystko tak bardzo się zmieniło, ale dziś na sam widok pociągu robi mi się niedobrze. Aż trudno uwierzyć, że kiedyś kolej była dla mnie źródłem tylu przygód i pięknych wspomnień.
Na początku października również jechałam pociągiem, z przesiadką w Trójmieście. Niestety, tak się złożyło, że nie miałam miejscówki. Zresztą nie tylko ja — cały korytarz był pełen takich osób jak ja. Znalazłam sobie więc miejsce stojące i przygotowałam się na resztę podróży.
W pewnym momencie zauważyłam na drzwiach jednego z przedziałów tabliczkę z napisem „Przedział zarezerwowany”. Pomyślałam, że pewnie za chwilę wsiądzie jakaś większa grupa. Przedział miał sześć miejsc. Po chwili pojawił się jednak jeden pan z plecakiem. Rozsiadł się wygodnie na jednym fotelu, a swój plecak umieścił na drugim. I tak oto on miał dla siebie dwa miejsca, a ty wraz z innymi ludźmi stałaś za drzwiami.
Pomyślałam, że pewnie za chwilę ktoś jeszcze dołączy. Nic bardziej mylnego!
Im bliżej Warszawy byliśmy, tym bardziej cała sytuacja zaczynała mnie zastanawiać. W końcu do przedziału wszedł kolejny mężczyzna, tym razem w kolejowym mundurze. Okazało się, że to przedział konduktorski. Przejechał może dwie stacje i wysiadł. Ale zanim opuścił pociąg, pokazał temu drugiemu panu, gdzie znajduje się blokada drzwi. I tak oto nasz pasażer został sam w przedziale, zamknął drzwi i na tym właściwie cała historia się zakończyła.
A ty stoisz za tymi drzwiami, razem z całą grupą ludzi, i słyszysz komentarze, że przecież powinnaś po prostu wejść i usiąść. A w głowie masz tysiąc myśli. Że zaraz zrobiłabyś się czerwona jak burak, gdybyś musiała zapytać tego pana, czy łaskawie pozwoli ci zająć jedno z wolnych miejsc. Poza tym później nie byłoby już nawet takiej możliwości, bo drzwi zostały zablokowane.
Ale gdzieś głęboko w środku czujesz, że coś tu jest bardzo nie w porządku. Przecież za drzwiami stoi cały korytarz ludzi, którzy z chęcią usiedliby choć na chwilę. A w środku wolne miejsca, z których nikt nie korzysta. I nawet przez moment nie pojawia się myśl, że może warto byłoby otworzyć drzwi i powiedzieć: „Proszę, są wolne miejsca, możecie usiąść”.
Bo przecież to pan, pracownik kolei, człowiek, po którym można by oczekiwać nieco więcej zrozumienia i zwykłej ludzkiej życzliwości. Niestety, rzeczywistość okazała się zupełnie inna.
Przez całą drogę pan uśmiechał się do telefonu, oglądał filmy, wygodnie się rozciągał, a ty stałaś na korytarzu i myślałaś sobie, że ten świat naprawdę jest poj***ny. Że coś nam się wszystkim pomyliło. Że poziom znieczulicy, bezczelności i braku wstydu przekroczył już wszelkie granice.
I taka to właśnie historia. Pewnie będzie ich jeszcze wiele, ale ta wyjątkowo mocno zapadła mi w pamięć. Może dlatego, że tak wyraźnie pokazała mi, jak bardzo staliśmy się obojętni na drugiego człowieka. Jak łatwo przychodzi nam odwracanie wzroku, kiedy tuż obok ktoś mógłby choć odrobinę ulżyć drugiemu w jego trudnej sytuacji.
I chyba właśnie to poruszyło mnie najbardziej. Nie sam brak miejsca, nie konieczność stania przez kilka godzin, ale świadomość, że można było zachować się inaczej. Po prostu po ludzku.
***
I wrote recently about a friend with whom I reminisced about train trips. I’ve taken so many of them that I don’t know if I’ll have enough space to describe them all!
But getting back to our stories, we were reminiscing about the early days of our travels on the Polish railways. When I moved to Warsaw, rail standards were a bit different than they are today, but I get the impression that people themselves have changed as well. They seemed more helpful, warm, and friendly.
In any case, I remember very well the days when just getting on a train was quite a feat. You also had to skillfully make your way to the right car, because back then there were no reserved seats. What mattered was what was jokingly called “civilized jostling.” Those who were lucky got a seat, and those who weren’t had to make do with a spot in the aisle.
I remember, however, that every such journey brought with it a story of its own. Sometimes it left behind a pleasant memory, sometimes a new acquaintance, and occasionally even a contact number or email address that allowed us to stay in touch after reaching our destination.
Going back to the beginning of this story, I mentioned that soldiers often traveled on my train. And he replied that he had served in the military during those very years and used to travel to Pomerania, so it’s quite possible that we crossed paths somewhere. Well, life really does write all kinds of stories!
I remember myself from those days and how much joy, spontaneity, and openness to unexpected situations I had. And you should know that I have a special talent for attracting such adventures! More than once, completely by chance, I spent the whole night in a train compartment with soldiers, drinking vodka or playing cards. Gosh, to this day I wonder how it’s possible that nothing ever happened to me. I guess someone really was watching over me! And how many times did I stand in the hallway, laughing and chatting with one soldier or another.
When I think about it now, it really hits me just how much carefree joy and a sense of freedom there was in all of that. I don’t know if that’s the right way to put it, but that’s exactly how I feel about it today. There’s something special about these stories. When I think back on them, it warms my heart. Those were moments that have stayed with me forever—full of spontaneity, laughter, and unpredictability.
And when I compare those trips with the ones I take today, I get the impression that it’s not just nearly twenty years that separate them, but a veritable generation gap. I don’t know what happened or when it all changed so much, but today, just the sight of a train makes me feel sick. It’s hard to believe that the railroad used to be a source of so many adventures and beautiful memories for me.
In early October, I also took a train, with a transfer in the Tri-City. Unfortunately, it just so happened that I didn’t have a reserved seat. And I wasn’t the only one—the entire aisle was full of people like me. So I found a spot to stand and got ready for the rest of the trip.
At one point, I noticed a sign on the door of one of the compartments that read “Reserved Compartment.” I thought a larger group would probably be boarding any minute. The compartment had six seats. After a while, however, a man with a backpack appeared. He settled comfortably into one seat and placed his backpack on the other. And just like that, he had two seats to himself, while you and the other people were left standing outside the door.
I thought someone else would probably join us in a moment. I couldn’t have been more wrong!
The closer we got to Warsaw, the more the whole situation began to puzzle me. Finally, another man entered the compartment, this time wearing a railroad uniform. It turned out to be the conductor’s compartment. He rode for maybe two stops and got off. But before he left the train, he showed the other man where the door lock was. And so our passenger was left alone in the compartment; he locked the door, and that was basically the end of the story.
And there you are, standing behind that door with a whole group of people, hearing comments that you should just go in and sit down. And a thousand thoughts are racing through your head. That you’d turn as red as a beet if you had to ask that man if he’d be so kind as to let you take one of the empty seats. Besides, later on there wouldn’t even be that option anymore, because the door had been locked.
But somewhere deep down, you feel that something is very wrong here. After all, there’s a whole line of people outside the door who would love to sit down for just a moment. And inside, there are empty seats that no one is using. And not even for a moment does the thought occur to you that maybe it would be worth opening the door and saying, “Please, there are empty seats—you’re welcome to sit down.”
After all, you’re a railroad employee—a person from whom one might expect a little more understanding and simple human kindness. Unfortunately, the reality turned out to be completely different.
The whole way, he was smiling at his phone, watching movies, stretching out comfortably, while you stood in the hallway thinking to yourself that this world really is f***ed up. That we’ve all lost our way. That the level of callousness, brazenness, and shamelessness has already crossed every line.
And that’s the story. There will probably be many more like it, but this one really stuck with me. Maybe it’s because it showed me so clearly just how indifferent we’ve become toward one another. How easily we look the other way when, right next to us, someone could offer even a little relief to another person in a difficult situation.
And I think that’s what moved me the most. Not the lack of space itself, nor having to stand for several hours, but the realisation that people could have behaved differently. Simply, like human beings.
